Poznaj historię obozów

Niemieckie nazistowskie obozy na ziemiach polskich w czasie II Wojny Światowej

Niemieckie obozy koncentracyjne i obozy zagłady funkcjonowały na ziemiach polskich od samego początku do końca okupacji. Tuż po zakończeniu kampanii wrześniowej, w październiku 1939 roku niemiecka policja powołała do życia obozy koncentracyjne przeznaczone dla polskich jeńców cywilnych, a także organizatorów oporu przeciwko okupantowi. Spośród, jak podaje IPN, ponad 100 tys. więźniów, zdecydowaną większość rozstrzelano.

Od maja 1940 roku, gdy powstał przeznaczony początkowo dla aresztowanych Polaków KL Auschwitz sieć obozów koncentracyjnych na ziemiach polskich dynamicznie się poszerzała, a największe z nich to KL Lublin („Majdanek”), KL Stutthof i KL Gross-Rosen. Strategia postępowania wobec więźniów polegała na ich wyniszczeniu przy pomocy głodu, fatalnych warunków sanitarnych i ciężkiej pracy fizycznej.

Od 1941 roku zadania realizowane przez niemieckie obozy poszerzyły się o masową eksterminację, na początku ludności romskiej, a wkrótce również żydowskiej w ramach realizowania założeń  ostatecznego rozwiązania kwestii żydowskiej. Masowych mordów dokonywano przede wszystkim przy pomocy komór gazowych z cyklonem-B lub gazami spalinowymi.

Od 1942 roku Niemcy tworzyli również na polskich ziemiach obozy zagłady, przeznaczone wyłącznie do masowej eksterminacji określonych grup ludności, w tym Żydów, Romów, Polaków pomagających Żydom, a także jeńców radzieckich. Więźniów przywożono tu niemal z całej okupowanej przez Niemców Europy, a załogę obozów stanowili niemieccy funkcjonariusze gestapo i SS. Największe obozy zagłady mieściły się w Chełmnie nad Nerem, Bełżcu, Sobiborze i Treblince.

Obozy koncentracyjne, obozy pracy i obozy zagłady – rozróżnienie

Funkcjonujące na terenie okupowanej Polski obozy można podzielić na 3 kategorie. W obozach pracy ludność okupowanej polski zmuszana była do wykonywania niewolniczej pracy na rzecz okupanta, szczególnie przemysłu zbrojeniowego. Panowały w nich katorżnicze warunki, a więźniowie poddawani byli bestialskim represjom, co przyczyniało się do ich powolnej śmierci poprzez wyniszczenie.

Obozy koncentracyjne stanowiły miejsce odosobnienia i niewolniczej pracy oraz ciągłych represji dla jednostek uznanych przez władze niemieckie za wrogie. Powstawały one na terenie samych Niemiec i wszystkich państw okupowanych, w tym przede wszystkim Polski. Trafiały do nich osoby podejrzane lub zaangażowane w opór wobec nazistowskiej władzy, a także należące do grup ludności przeznaczonych do eksterminacji. Podczas II Wojny Światowej śmierć w obozach koncentracyjnych poniosło około 2 miliony osób.

Obozy zagłady zostały powołane przez Niemców w celu natychmiastowej eksterminacji przywożonej do nich ludności, przede wszystkim Żydów i Romów, która odbywała się głównie przy pomocy komór gazowych. Ofiary chowano następnie w masowych grobach lub przewożono do wybudowanych na terenie obozów krematoriów. Ich dobytek rabowano.

Niemieckie obozy zagłady na ziemiach Polskich

Obóz zagłady Auschwitz, dziś jeden z symboli II Wojny Światowej i Holocaustu był największym tego typu obozem w całej Trzeciej Rzeszy. Od 1942 roku wraz z licznymi podobozami łączył funkcje obozu koncentracyjnego i obozu zagłady. W czasie funkcjonowania obozu przywieziono tutaj około 1,3 mln ludzi, z czego około 1 mln zginęło w komorach gazowych, śmiercią głodową, wykonując pracę w nieludzkich warunkach lub jako ofiary eksperymentów pseudomedycznych realizujących politykę Trzeciej Rzeszy.

Drugim obozem zagłady na polskich ziemiach wcielonych do III Rzeszy był Kulmhof w Chełmnie nad Nerem powołany do życia w grudniu 1941 roku. Najpierw dokonano tu eksterminacji ludności żydowskiej z Kraju Warty oraz więźniów przywiezionych z zachodniej Europy, a następnie ludności przywiezionej do Kulmhof po likwidacji łódzkiego getta. Śmierć w ciężarówkach-komorach gazowych poniosło tu około 160 tys. osób.

Na terenie Generalnej Guberni istniały cztery niemieckie obozy zagłady, gdzie w latach 1942-43 wymordowano około 2 mln osób, przede wszystkich w ramach akcji „Aktion Reinhardt”, której celem była eksterminacja ludności żydowskiej na ziemiach polskich. Operacja została przeprowadzona przez lubelski sztab policji SS.

W obozie w Bełżcu powstałym 1942 roku Niemcy dokonywali eksterminacji przy pomocy komór z gazem spalinowym. Zginęło w nim przynajmniej 434 506 osób. Obóz w Sobiborze, który został zlikwidowany w listopadzie 1943 roku po powstaniu zorganizowanym przez więźniów, przyniósł śmierć około 250 tys. osób. Na terenie obozu zagłady w Treblince, również zlikwidowanego w 1943 roku zginęło natomiast 800 tys. Żydów. W tym czasie, masowych eksterminacji w ramach „Aktion Reinhardt” dokonywano również w obozie na Majdanku, jednak liczba ofiar nie jest znana.

Wszystkie obozy koncentracyjne, obozy pracy i obozy zagłady działające w czasie II Wojny Światowej na ternie ziem polskich wcielonych do Niemiec oraz na terenie Generalnej Guberni zostały powołane przez niemieckie władze. Władzę sprawowali w nich niemieccy funkcjonariusze. Na terenie obozów realizowano bestialskie zarządzenia polityczne władz Trzeciej Rzeszy, w tym masowe eksterminacje grup ludności, niewolniczą pracę przymusową oraz eksperymenty pseudomedyczne.